Ένας πόνος που ξεκινά από τη μέση ή τον γλουτό και «κατεβαίνει» στο πόδι, σαν ηλεκτρισμός ή κάψιμο. Μερικές φορές με μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα μέχρι τα δάχτυλα. Αυτή είναι η ισχιαλγία. Και οι ερωτήσεις που κάνουν όλοι είναι ίδιες: πώς περνάει, ποιο φάρμακο βοηθάει, αν κάνει κάτι μια αλοιφή. Ας τις πάρουμε μία-μία.
Τι είναι η ισχιαλγία
Το ισχιακό νεύρο είναι το μεγαλύτερο νεύρο του σώματος. Σχηματίζεται από νευρικές ρίζες στο κάτω μέρος της σπονδυλικής στήλης, περνά από τον γλουτό και κατεβαίνει στο πίσω μέρος του μηρού μέχρι το πόδι. Ισχιαλγία λέμε τον πόνο που ακολουθεί αυτή τη διαδρομή.
Στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε ερεθισμό ή πίεση μιας νευρικής ρίζας, συχνότερα από κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου. Άλλες αιτίες είναι η στένωση του σπονδυλικού σωλήνα, η σπονδυλολίσθηση και, σπανιότερα, το σύνδρομο του απιοειδούς μυός στον γλουτό.
Τι τη διακρίνει από έναν απλό πόνο στη μέση:
- Ο πόνος στο πόδι είναι συχνά πιο έντονος από τον πόνο στη μέση.
- Συνήθως αφορά το ένα πόδι και φτάνει κάτω από το γόνατο.
- Μπορεί να συνοδεύεται από μούδιασμα, μυρμήγκιασμα ή αδυναμία.
- Χειροτερεύει με τον βήχα, το φτέρνισμα ή το πολύωρο κάθισμα.
Για τον πόνο που μένει στη μέση, δείτε τη σελίδα μας για την οσφυαλγία.
Πόσο κρατάει και πώς περνάει
Το καλό νέο: στους περισσότερους ανθρώπους η ισχιαλγία βελτιώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε μια γνωστή ολλανδική μελέτη με 183 ασθενείς, που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine, το 87% ανέφερε βελτίωση μέσα σε 12 εβδομάδες.
Η ίδια μελέτη έδειξε και κάτι ακόμα: όσοι έμειναν δύο εβδομάδες στο κρεβάτι δεν πήγαν καλύτερα από όσους συνέχισαν τις καθημερινές τους δραστηριότητες.
Βελτίωση όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να υπομένετε έναν δυνατό πόνο για εβδομάδες. Και σε ένα μέρος των ανθρώπων ο πόνος επιμένει ή επανέρχεται. Εκεί χρειάζεται εκτίμηση από ειδικό.
Τι βοηθάει τις πρώτες μέρες
- Μείνετε όσο γίνεται ενεργοί. Σύντομοι περίπατοι, μέσα στα όρια του πόνου. Όχι ξάπλωμα για μέρες.
- Αποφύγετε το πολύωρο κάθισμα. Σηκωθείτε και περπατήστε λίγο κάθε μισή με μία ώρα.
- Βρείτε τη θέση που σας ανακουφίζει. Πολλοί νιώθουν καλύτερα ξαπλωμένοι ανάσκελα με λυγισμένα γόνατα, ή στο πλάι με ένα μαξιλάρι ανάμεσα στα γόνατα.
- Ζεστό επίθεμα στη μέση ή στον γλουτό μπορεί να χαλαρώσει τους μυς που «σφίγγουν» γύρω από τον πόνο.
- Ήπιες ασκήσεις, ιδανικά με καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή. Αν μια άσκηση αυξάνει τον πόνο στο πόδι, σταματήστε την.
Φάρμακα και αλοιφές: τι ισχύει
«Ποιο είναι το καλύτερο φάρμακο για την ισχιαλγία;» Δεν υπάρχει ένα για όλους. Τα απλά αναλγητικά και τα αντιφλεγμονώδη μπορεί να βοηθήσουν για λίγες μέρες, αλλά έχουν και παρενέργειες (στομάχι, νεφρά, πίεση). Γι’ αυτό παίρνονται με οδηγία γιατρού.
Αξίζει να ξέρετε ότι ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται συχνά για τον πόνο των νεύρων δεν βοηθούν όλους στην ισχιαλγία. Σε μεγάλη μελέτη του 2017 στο New England Journal of Medicine, η πρεγκαμπαλίνη δεν μείωσε τον πόνο στο πόδι περισσότερο από το εικονικό φάρμακο, και οι βρετανικές οδηγίες NICE δεν τη συνιστούν ως ρουτίνα για την ισχιαλγία. Η επιλογή φαρμάκου είναι λοιπόν εξατομικευμένη. Μην ξεκινάτε και μη σταματάτε φάρμακα μόνοι σας.
Και οι αλοιφές; Μια αλοιφή με αντιφλεγμονώδες ή μια κρέμα που ζεσταίνει μπορεί να ανακουφίσει τους μυς της μέσης και του γλουτού. Δεν φτάνει όμως στη νευρική ρίζα, που βρίσκεται βαθιά μέσα στη σπονδυλική στήλη. Δεν περιμένουμε λοιπόν να λύσει τον πόνο που κατεβαίνει στο πόδι.
Όταν ο πόνος δεν υποχωρεί: τι κάνει ο αλγολόγος
Αν ο πόνος στο πόδι είναι πολύ έντονος, ή κρατάει πάνω από 4–6 εβδομάδες παρά τα παραπάνω, υπάρχουν ελάχιστα επεμβατικές θεραπείες που μπορούν να βοηθήσουν, συχνά χωρίς χειρουργείο:
- Επισκληρίδια ή διατρηματική έγχυση. Μικρή δόση τοπικού αναισθητικού και κορτιζόνης κοντά στη ρίζα που ερεθίζεται, με ακτινοσκοπική καθοδήγηση. Οι οδηγίες NICE προτείνουν να εξετάζεται σε οξεία και έντονη ισχιαλγία. Περισσότερα στο άρθρο μας για τη χρόνια οσφυαλγία χωρίς χειρουργείο.
- Παλμική ραδιοσυχνότητα στη νευρική ρίζα, για πόνο που επιμένει. Δεν καταστρέφει το νεύρο, αλλά τροποποιεί τη λειτουργία του ώστε να μεταδίδει λιγότερο πόνο. Δείτε εφαρμογή ραδιοσυχνότητας.
- Οζονοθεραπεία, ως επιλογή σε επιλεγμένους ασθενείς. Δείτε οζονοθεραπεία.
Ποια ταιριάζει σε εσάς εξαρτάται από την αιτία, την εξέταση, τη μαγνητική τομογραφία και ό,τι έχετε ήδη δοκιμάσει. Το χειρουργείο συζητείται όταν οι συντηρητικές θεραπείες δεν βοηθούν ή όταν υπάρχει αδυναμία που χειροτερεύει.
Πότε να πάτε αμέσως σε γιατρό
Μην περιμένετε αν η ισχιαλγία συνοδεύεται από:
- Μούδιασμα γύρω από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό
- Δυσκολία ή απώλεια ελέγχου στην ούρηση ή στις κενώσεις
- Αδυναμία στο πόδι που χειροτερεύει, π.χ. το πέλμα «πέφτει» όταν περπατάτε
- Πόνο και στα δύο πόδια ταυτόχρονα
- Πυρετό, ανεξήγητη απώλεια βάρους, ιστορικό καρκίνου, ή πόνο μετά από πτώση ή τραυματισμό
Τα δύο πρώτα μπορεί να σημαίνουν σύνδρομο ιππουρίδας, που χρειάζεται επείγουσα αντιμετώπιση σε νοσοκομείο.
Συχνές ερωτήσεις
Πώς περνάει γρήγορα η ισχιαλγία; Δεν υπάρχει μαγική λύση. Κίνηση, σωστές θέσεις και αναλγησία με οδηγία γιατρού βοηθούν τους περισσότερους. Αν ο πόνος είναι πολύ δυνατός, μια ενέσιμη θεραπεία από αλγολόγο μπορεί να δώσει γρηγορότερη ανακούφιση.
Να μείνω στο κρεβάτι; Όχι. Η ανάπαυση στο κρεβάτι δεν επιταχύνει την ανάρρωση. Ξεκουραστείτε όσο χρειάζεται, αλλά κινηθείτε μόλις μπορείτε.
Χρειάζομαι μαγνητική τομογραφία; Όχι πάντα στην αρχή. Χρειάζεται όταν υπάρχουν σημάδια συναγερμού, όταν ο πόνος επιμένει για εβδομάδες, ή όταν σχεδιάζεται επεμβατική θεραπεία.
Υπάρχει φυσική αντιμετώπιση; Η κίνηση, η φυσικοθεραπεία, η θερμότητα και η διαχείριση του στρες βοηθούν πολύ. Λειτουργούν όμως συμπληρωματικά και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εκτίμηση όταν ο πόνος επιμένει.
Ισχιαλγία ή οσφυαλγία; Οσφυαλγία είναι ο πόνος στη μέση. Ισχιαλγία είναι ο πόνος που κατεβαίνει στο πόδι, πάνω στη διαδρομή του ισχιακού νεύρου. Συχνά συνυπάρχουν.
Η δική μας προσέγγιση
Στη Μονάδα Φροντίδας Πόνου Therapia Specialists, στη Γλυφάδα και στο Χαλάνδρι, η αντιμετώπιση ξεκινά από μια προσεκτική αξιολόγηση: πού πονάτε, από πότε, τι το χειροτερεύει και τι έχετε ήδη δοκιμάσει. Με βάση αυτή, η Δρ. Τριανταφυλλιά Δήμου συζητά μαζί σας τις επιλογές που ταιριάζουν στη δική σας περίπτωση.
Ο πόνος που κατεβαίνει στο πόδι δεν είναι κάτι που πρέπει απλώς να αντέξετε. Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση στη Γλυφάδα ή στο Χαλάνδρι.
Πηγές
- Vroomen PC, de Krom MC, Wilmink JT, Kester AD, Knottnerus JA. Lack of effectiveness of bed rest for sciatica. N Engl J Med, 1999;340:418–423.
- Mathieson S, Maher CG, McLachlan AJ, et al. Trial of pregabalin for acute and chronic sciatica. N Engl J Med, 2017;376:1111–1120. doi:10.1056/NEJMoa1614292
- NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59), συστάσεις 1.2.16, 1.3.5. nice.org.uk
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.